Een vierluik

Samen met zijn zoon herbeleefde auteur Robert Beernink enkele betekenisvolle plaatsen uit zijn boek ‘Het Grijze Veulen’.

Deel 1: Villa Marlier aan de Wannsee in Berlijn.

Reisjournaal 9-11 mei 2026

Op negen mei om negen uur in de ochtend sturen we de auto vanuit Enschede oostwaarts, richting Berlijn; een uur of zes rijden. Een lusteloos ogende politieagente bij grensovergang De Poppe laat ons toe tot Duitsland.  Nog geen tien minuten later, na door Maps aangeboden alternatieve routes eigenwijs te hebben genegeerd, staan we een uur in de file. Beiden doorstaan we de stresstest: ‘We komen er wel!’ Zo is dat.

Zoevend over de A30, passeren we mij bekende plaatsen uit mijn jeugd, veelal bestemmingen van dagtripjes met mijn ouders: slot Bentheim, de antieke Sommerrodelbahn bij Ibbenbüren, vakwerkhuizen in Tecklenburg, de Dörenther Klippen, een paar rotsen in het Teutoburgerwald die we als kind regelmatig hebben beklommen, en wat verderop, bij Detmold, het Hermannsdenkmal.

Op een grote Rastplatz in het Weserbergland eten we een hardgekookt ei - familietraditie - en wisselen we van plek. De brede Autobahn A2 voert ons langs Hannover en, op enige afstand, de Gedenkstätte van het door mij al jaren geleden bezochte concentratiekamp Bergen-Belsen.

We naderen langzamerhand de oude ‘Innerdeutsche Grenze’ bij de toenmalige grensplaats Helmstedt. De A2 was destijds een van de drie corridors naar Berlijn. Ik herinner me nog goed hoe het IJzeren Gordijn dwars door de landstreek Harz en daarmee dwars door dorpen en zelfs families sneed. Ook de angst die West-Duitsers hadden om er dichtbij te komen is mij altijd bijgebleven. Die hindernis is er gelukkig niet meer en we rijden een paar uur later de grote ring van Berlijn op. Na het scoren van een milieusticker vinden we probleemloos ons hotel in het centrum, nabij de Brandenburger Tor en Unter den Linden.

De volgende dag, 10 mei, lopen we met een gids langs belangrijke plekken uit het naziverleden: van de Rijksdag tot en met de voormalige Führerbunker. Daarna bezoeken we het museum Topographie des Terrors op de plek waar ooit het Reichssicherheitshauptamt, het gevreesde hoofdkantoor van de Gestapo en de SS stond. 

Maandagochtend, 11 mei, rijden we naar concentratiekamp Sachsenhausen, in het noorden van de stad. Het valt mij weer op hoezeer al die kampen die ik heb gezien en de gruwelijke misdaden die er werden gepleegd op elkaar lijken, dus gestandaardiseerd waren. De eerbied, het respect en de openheid waarmee het huidige Duitsland met dat inktzwarte verleden omgaat, in een prachtig Duits woord ‘die Bewältigung’, vind ik bewonderenswaardig! ‘Nie wieder’ schreeuwen de ‘Mahnmalen’ (‘Nooit meer’ schreeuwen de ‘gedenkplekken ter waarschuwing’)!

Voor we ons gaan vergapen aan de pracht van park en praal van slot Sanssouci in Potsdam, parkeren we de auto na een prachtige rit door een lommerrijke omgeving op een idyllische plek aan de boorden van een meer.

Citaat uit 'Het Grijze Veulen'

‘Ik heb altijd gedacht dat, als je iets wilt begrijpen dat onvoorstelbaar is, je zo dicht mogelijk bij de plek moet zijn waar het is begonnen, maar het feit dat daar op een namiddag in januari 1942 een aantal nazi’s binnen twee uur heeft besloten hoe het Jodenvraagstuk voor eens en altijd op te lossen, is te grotesk voor woorden. Laat staan dat het in de schedel van een normaal denkend mens past.’

De Plaats

In deze prachtige, riant gelegen villa Marlier aan de Wannsee in Berlijn werd op 20 januari 1942 op uitnodiging van nazileider Reinhard Heydrich een bijeenkomst gehouden van vijftien hoge naziambtenaren, waaronder Adolf Eichmann, om de uitvoering van een ‘definitieve oplossing’ voor het ‘Jodenvraagstuk’ (Endlösung de Judenfrage) te bespreken.

Met name in het oosten werd toen al volop genocide gepleegd op ongewenste bevolkingsgroepen. Doel van de Wannsee-conferentie was afspraken maken over de verantwoordelijkheden en taken van politiek, departementen, veiligheidsdiensten, politie en private geledingen ten aanzien van de georganiseerde uitroeiing van grote groepen mensen, waardoor de massamoorden een maatschappij breed gedragen verantwoordelijkheid werden.

De expositie in de villa laat daar geen enkele twijfel over bestaan.

* * *